در یک آزمایشگاه تشخیص پزشکی، مدیریت نمونهها فقط به ثبت درخواست و نمایش تستهای موردنیاز محدود نمیشود. از زمان پذیرش نمونه تا انجام آزمایش، دریافت نتایج و تکمیل مراحل کاری، اطلاعات متعددی باید بهدرستی منتقل و مدیریت شوند.
در یک روز کاری معمولی، بخش بیوشیمی ممکن است با صدها نمونه و تعداد زیادی تست درخواستی مواجه باشد. در چنین شرایطی، اپراتور باید بداند هر نمونه چه تستهایی دارد، هر تست با کدام دستگاه و متد انجام میشود، محدوده مرجع آن چیست و نمونهها در چه مرحلهای از فرایند قرار دارند.
از طرف دیگر، هنگام تحویل نمونهها از بخش جداسازی به بخش فنی، باید اطمینان حاصل شود که اطلاعات نمونهها و تستهای مربوط به آنها بهدرستی منتقل شده و هیچ درخواستی از فرایند انجام آزمایش جا نمانده است.
در نرمافزارهای مدیریت اطلاعات آزمایشگاهی (LIS)، دو مفهوم Worklist و Worksheet برای سازماندهی این فعالیتها استفاده میشوند.
اگرچه این دو اصطلاح در بعضی نرمافزارها بهجای یکدیگر به کار میروند، اما نقش آنها میتواند متفاوت باشد.
Worklist یا ورکلیست، فهرست تستهای در انتظار انجام را نمایش میدهد؛ درحالیکه Worksheet یا ورکشیت، در ساختار عملیاتی آوید، یک واحد کاری با شناسه یکتا برای مدیریت و پیگیری فرایند انجام تستهاست.
در این مقاله، تفاوت این دو مفهوم را بررسی میکنیم و با گردش واقعی نمونهها در ساختار ورکشیت نرمافزار آوید لب سیستم آشنا میشویم.
Worklist
- Glucose
- Urea
- Creatinine
- ALT
Worksheet
- Glucose✓
- Urea✓
- Creatinine↻
- ALT✓
تصویر نمایشی است؛ نام تستها و شناسه صرفاً مثال هستند.
۱. ورکلیست (Worklist) چیست؟
Worklist یا لیست کار، فهرستی از نمونهها و تستهایی است که برای انجام در یک بخش آزمایشگاه یا روی یک دستگاه مشخص در انتظار هستند.
هدف اصلی ورکلیست، نمایش درخواستهای ثبتشده و مشخص کردن حجم کار پیشرو است.
برای مثال، در بخش بیوشیمی ممکن است فهرستی از نمونههایی وجود داشته باشد که برای آنها تستهای زیر درخواست شده است:
-
Glucose
-
Urea
-
Creatinine
-
ALT
-
AST
-
Cholesterol
-
Triglyceride
اپراتور با مشاهده ورکلیست میتواند متوجه شود چه نمونههایی در انتظار انجام هستند و برای هرکدام چه تستهایی درخواست شده است.
ورکلیست چه اطلاعاتی در اختیار اپراتور قرار میدهد؟
بسته به ساختار نرمافزار، ورکلیست میتواند اطلاعاتی مانند موارد زیر را نمایش دهد:
-
شناسه نمونه
-
تستهای درخواستشده
-
بخش مرتبط با تست
-
تعداد درخواستهای در انتظار
-
وضعیت کلی درخواستها
در نرمافزار آوید، لیست کار برای بخشهای مختلف تعریف میشود و تستهای مرتبط با هر بخش در آن قرار میگیرند. اپراتور میتواند درخواستهای در انتظار را مشاهده و در صورت نیاز فهرست آنها را چاپ کند.
برای آشنایی بیشتر با این قابلیت، مقاله تعریف لیست کار در نرمافزار آوید را مطالعه کنید.
محدودیت ورکلیست
ورکلیست در ساختار فعلی آوید برای مشاهده و استخراج فهرست تستهای در انتظار استفاده میشود و بهتنهایی چرخه عملیاتی انجام تست را مدیریت نمیکند.
برای مثال، ورکلیست بهتنهایی امکانات زیر را در اختیار اپراتور قرار نمیدهد:
-
تشکیل یک واحد کاری مستقل با شناسه یکتا
-
مدیریت تحویل گروهی نمونهها از بخش جداسازی به بخش فنی
-
بازیابی همزمان چند ورکشیت با استفاده از شناسههای مربوطه
-
مدیریت نتایج دریافتی از دستگاه در قالب یک گردش کار مشخص
-
تأیید یا تکرار تستها در جریان عملیات ورکشیت
-
اعمال تغییرات گروهی کیت و محدوده مرجع
-
پیگیری اطلاعات مربوط به تشکیل و اجرای ورکشیت
بنابراین، ورکلیست برای مشاهده درخواستها مناسب است؛ اما برای مدیریت کامل فرایند اجرای تستها، به ساختار عملیاتی دیگری نیاز داریم.
۲. ورکشیت (Worksheet) چیست؟
Worksheet یا برگه کار، یک واحد کاری مستقل برای سازماندهی نمونهها و تستها و مدیریت مراحل اجرای آنهاست.
در ساختار ورکشیت، اطلاعات تستها از مراحل قبلی گردش کار دریافت میشوند و در قالب یک برگه کاری مشخص در اختیار بخش فنی قرار میگیرند.
ورکشیت صرفاً فهرستی از نمونهها نیست؛ بلکه امکان ارتباط میان اطلاعات تست، دستگاه، متد، محدوده مرجع، نتایج و اقدامات اپراتور را در یک ساختار مشخص فراهم میکند.
ورکشیت در آوید چگونه شکل میگیرد؟
در نرمافزار آوید، فرایند تشکیل ورکشیت از مراحل پیش از انجام آزمایش آغاز میشود.
زمانی که نمونهها در بخش جداسازی قرار میگیرند، اطلاعات موردنیاز برای انجام تستها از قبل مشخص شده است.
این اطلاعات شامل موارد زیر است:
-
تستهای موردنیاز هر نمونه
-
دستگاهی که تست باید با آن انجام شود
-
متد انجام تست
-
محدوده مرجع مربوط به تست
-
زمان تشکیل یا دریافت ورکشیت
به این ترتیب، زمانی که نمونهها به بخش فنی تحویل داده میشوند، اطلاعات اصلی موردنیاز برای انجام آزمایش از قبل در ساختار نرمافزار مشخص شده است.
در ادامه، هنگام تحویل نمونهها از بخش جداسازی به بخش فنی، برای ورکشیت یک شناسه یکتا تولید میشود.
این شناسه، مبنای شناسایی و دریافت برگه کاری در مرحله فنی است.
۳. گردش کار ورکشیت در آوید؛ از جداسازی تا بخش فنی
یکی از ویژگیهای مهم ساختار ورکشیت در آوید، ارتباط آن با گردش واقعی نمونهها در آزمایشگاه است.
برای درک بهتر این موضوع، مراحل انجام کار را از ابتدا بررسی میکنیم.
- ۱پذیرش
- ۲جداسازی
- ۳شناسه یکتا
- ۴دریافت
- ۵نتایج
- ۶تغییر کیت
- ۷پایان
مرحله اول: پذیرش نمونه و ثبت درخواستها
در ابتدای فرایند، نمونهها در بخش پذیرش ثبت میشوند و تستهای موردنیاز آنها در نرمافزار مشخص میشود.
اطلاعات هر نمونه و درخواستهای مرتبط با آن در سیستم ثبت میشوند تا در مراحل بعدی در دسترس بخشهای مختلف قرار بگیرند.
مرحله دوم: آمادهسازی اطلاعات در بخش جداسازی
پس از پذیرش، نمونهها وارد بخش جداسازی میشوند.
در این مرحله، اطلاعات اجرایی تستها از قبل مشخص شده است؛ یعنی برای هر تست، دستگاه مورد استفاده، متد انجام و محدوده مرجع مربوطه در ساختار نرمافزار تعریف شدهاند.
این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بخش فنی برای شروع کار نیازی به تعریف مجدد اطلاعات اصلی هر تست ندارد.
در این مرحله، زمان دریافت یا تشکیل ورکشیت نیز مشخص میشود.
مرحله سوم: تولید شناسه یکتای ورکشیت
هنگام تحویل نمونهها از بخش جداسازی به بخش فنی، یک کد شناسه یکتا برای ورکشیت تولید میشود.
این شناسه، ارتباط میان برگه کاری و مجموعه نمونهها و تستهای مربوط به آن را مشخص میکند.
در نتیجه، بخش فنی میتواند بهجای جستوجوی جداگانه نمونهها، با استفاده از شناسه ورکشیت به مجموعه کاری مربوط دسترسی پیدا کند.
مرحله چهارم: دریافت ورکشیت در بخش فنی
پس از تحویل نمونهها، اپراتور بخش فنی شناسه یکتای ورکشیت را در سیستم وارد میکند.
در صورتی که انجام تست با دستگاه مرتبط باشد، شناسه در مسیر کاری مربوط به دستگاه نیز مورد استفاده قرار میگیرد.
یکی از قابلیتهای مهم آوید این است که اپراتور میتواند چند شناسه ورکشیت را بهصورت همزمان وارد کند.
به این ترتیب، امکان باز کردن چند ورکشیت و مشاهده یکپارچه نمونههای مربوط به آنها در یک صفحه فراهم میشود.
این قابلیت بهخصوص در آزمایشگاههایی که حجم بالایی از نمونهها دارند اهمیت دارد؛ زیرا اپراتور مجبور نیست برای مشاهده و مدیریت هر گروه از نمونهها، دائماً بین برگههای کاری مختلف جابهجا شود.
تمام نمونههای مرتبط با ورکشیتهای انتخابشده در صفحه نمایش داده میشوند و اپراتور میتواند مجموعه درخواستها را در یک نمای کاری بررسی کند.
تصویر نمایشی است؛ شناسهها صرفاً مثال هستند.
مرحله پنجم: انجام تست و دریافت نتایج دستگاه
پس از دریافت ورکشیت، عملیات انجام تستها آغاز میشود.
نتایج دستگاههای متصل به LIS در ارتباط با نمونهها و تستهای مربوطه دریافت میشوند و در ساختار کاری ورکشیت قرار میگیرند.
در این مرحله، اپراتور میتواند نتایج دریافتی را بررسی و بر اساس وضعیت آنها اقدام کند.
از جمله امکانات این مرحله:
-
مشاهده نتایج دریافتی از دستگاه
-
بررسی وضعیت تستها
-
تأیید نتیجه
-
درخواست تکرار تست در صورت نیاز
این قابلیت به اپراتور کمک میکند مدیریت نتایج را در ارتباط با همان مجموعه کاری انجام دهد.
البته دریافت نتیجه از دستگاه بهمعنای تأیید نهایی آن نیست و بررسی و تأیید باید مطابق دستورالعملهای فنی و فرایندهای کنترل کیفیت آزمایشگاه انجام شود.
مرحله ششم: مدیریت تغییرات حین انجام کار
یکی از شرایطی که در فعالیت روزانه آزمایشگاه رخ میدهد، تغییر شرایط اجرای تست در میانه کار است.
برای مثال، ممکن است هنگام انجام تعداد زیادی نمونه، کیت یا معرف مورد استفاده به پایان برسد و ادامه کار با کیت جدید انجام شود.
در چنین شرایطی، لازم است اطلاعات مرتبط با اجرای تستها بهدرستی مدیریت شوند.
در ساختار ورکشیت آوید، امکان اعمال تغییرات تجمعی در اطلاعات کیت و محدوده مرجع وجود دارد.
برای مثال:
-
تغییر گروهی کیت مورد استفاده برای تستهای یک ورکشیت
-
اصلاح تجمعی محدوده مرجع نمونههای موجود در برگه کاری
-
مدیریت تغییرات مرتبط با ادامه انجام تستها پس از تغییر شرایط کاری
این قابلیت باعث میشود اپراتور برای اعمال تغییرات مشابه، مجبور به اصلاح تکتک نمونهها نباشد.
مقادیر نمایشیاند. بررسی و تأیید نتایج باید طبق دستورالعملهای فنی و کنترل کیفیت آزمایشگاه انجام شود.
نکته مهم این است که تغییر کیت و محدوده مرجع باید بر اساس مشخصات معرف، روش اندازهگیری، تنظیمات معتبر دستگاه و الزامات فنی انجام شود. هر تغییر در این اطلاعات باید با دقت و کنترل مسئول مربوطه همراه باشد.
مرحله هفتم: پایان عملیات و بازگشت نمونهها به Sample Management
پس از تکمیل مراحل انجام تست و مدیریت نتایج، نمونهها از بخش فنی به مسیر بعدی گردش کار بازگردانده میشوند.
در ادامه، نمونهها به بخش Sample Management ارجاع داده میشوند تا اطلاعات و مشخصات مربوط به آنها در این مرحله ثبت و تکمیل شود.
به این ترتیب، ورکشیت نقش واسط عملیاتی میان آمادهسازی نمونهها در بخش جداسازی و انجام تستها در بخش فنی را ایفا میکند و ارتباط مراحل مختلف کار را حفظ میکند.
۴. مزایای عملیاتی ورکشیت در مدیریت آزمایشگاه
با توجه به گردش کاری توضیحدادهشده، استفاده از ورکشیت میتواند مزایای مختلفی برای مدیریت عملیات آزمایشگاه داشته باشد.
۴-۱. جلوگیری از جا ماندن نمونهها و درخواستها
در آزمایشگاههای پرتردد، مدیریت تعداد زیادی نمونه از طریق فهرستهای طولانی میتواند احتمال خطاهای عملیاتی را افزایش دهد.
در ساختار ورکشیت آوید، اپراتور با وارد کردن شناسه یکتای برگه کاری به مجموعه نمونههای مرتبط دسترسی پیدا میکند.
امکان دریافت همزمان چند ورکشیت و نمایش تمام نمونههای آنها در یک صفحه، بررسی مجموعه درخواستها را سادهتر میکند.
۴-۲. انتقال منظم اطلاعات از جداسازی به بخش فنی
در بسیاری از آزمایشگاهها، بخشی از مشکلات اجرایی به انتقال ناقص اطلاعات میان بخشهای مختلف مربوط میشود.
وقتی دستگاه، متد و محدوده مرجع تستها از قبل در ساختار سیستم مشخص شده باشند و ورکشیت هنگام تحویل نمونهها شناسه یکتا دریافت کند، اطلاعات کاری با نظم بیشتری به بخش فنی منتقل میشوند.
۴-۳. کاهش ورود اطلاعات تکراری
یکی از چالشهای کار روزانه، ورود مجدد اطلاعاتی است که قبلاً در سیستم ثبت شدهاند.
در آوید، اطلاعات اصلی تستها پیش از رسیدن نمونهها به بخش فنی مشخص شدهاند.
اپراتور با دریافت شناسه ورکشیت میتواند به مجموعه کاری مربوط دسترسی پیدا کند و از تعریف مجدد اطلاعات اصلی تستها جلوگیری شود.
۴-۴. مدیریت همزمان چند ورکشیت
در شیفتهای پرتردد، ممکن است چندین گروه از نمونهها در زمانهای مختلف به بخش فنی تحویل داده شوند.
قابلیت وارد کردن چند شناسه یکتا و مشاهده همزمان نمونههای مرتبط، امکان مدیریت متمرکزتر حجم کار را فراهم میکند.
این موضوع برای اپراتورهایی که با چندین برگه کاری و تعداد زیادی نمونه سروکار دارند، کاربردی است.
۴-۵. کنترل نتایج و امکان تکرار تست
نتایج دریافتی از دستگاه همیشه به معنای تکمیل موفقیتآمیز فرایند نیستند.
ممکن است نتیجه نیازمند بررسی بیشتر یا تکرار تست باشد.
وجود امکان تأیید یا تکرار تست در جریان کاری ورکشیت، به اپراتور اجازه میدهد این اقدامات را در ارتباط با نمونه و تست مربوط مدیریت کند.
۴-۶. مدیریت تغییرات کیت و محدوده مرجع
تغییر کیت در میانه کار یکی از شرایطی است که ممکن است در آزمایشگاههای پرتردد اتفاق بیفتد.
امکان اعمال تغییرات تجمعی در اطلاعات کیت و محدوده مرجع، از انجام اصلاحات تکراری برای تعداد زیادی نمونه جلوگیری میکند.
این موضوع علاوه بر کاهش زمان عملیات، به مدیریت منظمتر اطلاعات مرتبط با تستها کمک میکند.
۴-۷. پیگیری مراحل گردش کار
شناسه یکتای ورکشیت، زمان تشکیل و اطلاعات مرتبط با بخش، دستگاه و اپراتور، ساختار مشخصی برای پیگیری برگههای کاری ایجاد میکنند.
این اطلاعات در بررسی سوابق، رسیدگی به مشکلات احتمالی و مدیریت فرایندهای روزانه آزمایشگاه قابل استفاده هستند.
۵. مقایسه Worklist و Worksheet در نرمافزار آوید
| قابلیت | Worklist | Worksheet |
|---|---|---|
| مشاهده تستهای در انتظار | دارد | دارد |
| مشاهده نمونههای دارای درخواست | دارد | دارد |
| چاپ فهرست تستها | دارد | دارد |
| تشکیل واحد کاری مستقل | ندارد | دارد |
| تولید شناسه یکتای کاری | ندارد | دارد |
| انتقال ساختاریافته کار از جداسازی به بخش فنی | ندارد | دارد |
| تعریف قبلی دستگاه و متد تست | اطلاعات فهرستی | در گردش کار |
| ثبت محدوده مرجع | در ساختار ورکلیست ندارد | دارد |
| دریافت چند برگه کاری بهصورت همزمان | ندارد | دارد |
| نمایش یکپارچه نمونههای چند ورکشیت | ندارد | دارد |
| دریافت نتایج دستگاه در جریان کار | ندارد | دارد |
| امکان تأیید یا تکرار تست | ندارد | دارد |
| تغییر تجمعی اطلاعات کیت | ندارد | دارد |
| تغییر تجمعی محدوده مرجع | ندارد | دارد |
| ثبت زمان تشکیل ورکشیت | ندارد | دارد |
| ثبت اپراتور و دستگاه در سطح ورکشیت | ندارد | دارد |
| مدیریت سوابق بر اساس واحد کاری | محدود | ساختاریافته |
توجه: این مقایسه بر اساس ساختار و امکانات پیادهسازیشده در نرمافزار آوید تهیه شده است. نحوه تعریف و قابلیتهای Worklist و Worksheet در نرمافزارهای LIS مختلف ممکن است متفاوت باشد.
۶. آیا ورکشیت جایگزین ورکلیست میشود؟
خیر. این دو ابزار با وجود ارتباطی که در فرایند آزمایشگاهی دارند، وظایف متفاوتی را انجام میدهند.
ورکلیست برای مشاهده و استخراج درخواستهای در انتظار مناسب است؛ اما ورکشیت برای مدیریت مراحل عملیاتی انجام تستها طراحی شده است.
در یک گردش کار مناسب:
-
Worklist: برای مشاهده تستهای در انتظار و بررسی حجم کار.
-
Worksheet: برای تشکیل واحد کاری، انتقال نمونهها به بخش فنی، دریافت نتایج، مدیریت تکرار تستها و ثبت اطلاعات مرتبط با اجرای کار.
بنابراین، حذف ورکلیست ضرورتی ندارد؛ بلکه باید از هر ابزار در جایگاه مناسب خود استفاده شود.
۷. هنگام انتخاب نرمافزار LIS چه قابلیتهایی را در ورکشیت بررسی کنیم؟
هنگام ارزیابی نرمافزارهای مدیریت اطلاعات آزمایشگاهی، صرفاً وجود گزینهای با عنوان Worksheet کافی نیست.
مهم است بدانیم ورکشیت در نرمافزار چه نقشی در گردش واقعی نمونهها ایفا میکند.
پیش از انتخاب نرمافزار، موارد زیر را بررسی کنید:
۱. آیا اطلاعات دستگاه، متد و محدوده مرجع تستها از قبل مشخص میشوند؟
۲. آیا هنگام تحویل نمونهها از بخش جداسازی به بخش فنی، شناسه یکتای کاری تولید میشود؟
۳. آیا اپراتور میتواند با وارد کردن شناسه، مجموعه نمونههای مربوط را دریافت کند؟
۴. آیا امکان دریافت و مشاهده همزمان چند ورکشیت وجود دارد؟
۵. آیا نتایج دستگاه به نمونهها و تستهای مربوط متصل میشوند؟
۶. آیا اپراتور میتواند نتیجه را بررسی، تأیید یا برای تکرار تست اقدام کند؟
۷. آیا امکان تغییر گروهی اطلاعات کیت و محدوده مرجع وجود دارد؟
۸. آیا زمان تشکیل ورکشیت و اطلاعات مرتبط با اپراتور و دستگاه قابل پیگیری است؟
۹. آیا پس از تکمیل عملیات، نمونهها به مرحله بعدی گردش کار ارجاع داده میشوند؟
پاسخ به این پرسشها کمک میکند مشخص شود ورکشیت نرمافزار موردنظر صرفاً یک فهرست یا فرم اطلاعاتی است یا واقعاً در مدیریت عملیات آزمایشگاه نقش دارد.
جمعبندی
تفاوت Worklist و Worksheet فقط در نام یا شکل نمایش اطلاعات نیست؛ بلکه به نقشی مربوط میشود که هرکدام در مدیریت عملیات آزمایشگاه ایفا میکنند.
ورکلیست به اپراتور نشان میدهد چه تستهایی در انتظار انجام هستند؛ اما ورکشیت میتواند یک گردش کار ساختاریافته برای مدیریت نمونهها و تستها ایجاد کند.
در نرمافزار آوید، این فرایند از مشخص شدن دستگاه، متد و محدوده مرجع در مرحله جداسازی آغاز میشود. هنگام تحویل نمونهها به بخش فنی، شناسه یکتای ورکشیت تولید میشود و اپراتور میتواند با استفاده از یک یا چند شناسه، نمونههای مربوط را بهصورت یکپارچه دریافت و مدیریت کند.
دریافت نتایج دستگاه، امکان تأیید یا تکرار تست، تغییرات تجمعی کیت و محدوده مرجع و در نهایت بازگشت نمونهها به مسیر Sample Management، بخشهای مختلف این گردش کار را تشکیل میدهند.
پیشنهاد آوید لب سیستم: ورکلیست را برای مشاهده و استخراج فهرست درخواستهای در انتظار و ورکشیت را بهعنوان ساختار اصلی مدیریت و اجرای تستها به کار بگیرید.
مدیریت صحیح گردش نمونهها، علاوه بر ایجاد نظم بیشتر در فعالیتهای روزانه، به کاهش ورود اطلاعات تکراری و افزایش قابلیت پیگیری عملیات آزمایشگاهی کمک میکند.